รางวัลปิชิชิ ชื่อที่มาจากคนที่ไม่เคยได้รับรางวัลนี้

รางวัลปิชิชิ คือรางวัลดาวซัลโวประจำฤดูกาลของลาลีกาที่มอบให้ผู้เล่นซึ่งยิงประตูมากที่สุดในลีก ชื่อรางวัลนี้ตั้งตามฉายาของราฟาเอล โมเรโน กองหน้าแอธเลติก บิลเบา ผู้เสียชีวิตไปก่อนที่รางวัลจะถูกตั้งขึ้นจริงหลายสิบปี บทความนี้ไล่เรียงว่าใครคือเจ้าของชื่อ รางวัลเริ่มมอบจริงเมื่อไร และทำไมตารางสถิติของรางวัลถึงย้อนไปไกลกว่าวันที่รางวัลถือกำเนิดขึ้นจริงมาก

ปิชิชิเป็นชื่อของใคร

ราฟาเอล โมเรโน เกิดวันที่ 23 พฤษภาคม 1892 ที่เมืองบิลเบา เขาได้รับฉายาปิชิชิเพราะรูปร่างที่ค่อนข้างเล็กบอบบางเมื่อเทียบกับนักฟุตบอลคนอื่นในยุคนั้น ทั้งที่ในสนามเขากลับเป็นกองหน้าที่ทำประตูได้อย่างสม่ำเสมอจนกลายเป็นขวัญใจแฟนบอลบิลเบา โมเรโนค้าแข้งให้แอธเลติก บิลเบา เพียงสโมสรเดียวตลอดปี 1911 ถึง 1922 ยิงไป 83 ประตูจากการลงสนามเพียง 89 นัด ซึ่งเป็นอัตราการทำประตูที่สูงมากเมื่อเทียบกับกองหน้าร่วมยุคเดียวกัน เขาเป็นคนยิงประตูแรกของสนามซานมาเมสเดิมเมื่อวันที่ 21 สิงหาคม 1913 และคว้าแชมป์โกปาเดลเรย์ร่วมกับสโมสรถึง 4 สมัยคือปี 1914, 1915, 1916 และ 1921 เขาเสียชีวิตด้วยโรคไข้รากสาดใหญ่อย่างกะทันหันเมื่อวันที่ 1 มีนาคม 1922 ขณะอายุเพียง 29 ปี ทิ้งไว้เพียงความทรงจำของแฟนบอลรุ่นนั้นที่ยังไม่ทันได้เห็นชื่อของเขากลายเป็นชื่อรางวัลระดับประเทศ หลังจากนั้นสโมสรสร้างรูปปั้นครึ่งตัวของเขาไว้ที่สนามซานมาเมสตั้งแต่ปี 1926 และมีธรรมเนียมให้ทีมเยือนวางดอกไม้ที่ฐานรูปปั้นเมื่อมาเยือนครั้งแรก เมื่อสโมสรย้ายไปสนามใหม่ในปี 2013 รูปปั้นก็ถูกย้ายไปตั้งไว้บริเวณทางเข้าอุโมงค์นักเตะเช่นเดิม เพื่อให้นักเตะทุกคนที่ลงสนามยังคงเดินผ่านรูปปั้นของเขาก่อนก้าวเท้าลงสู่สนามหญ้าทุกนัด

รางวัลนี้เริ่มมอบจริงตั้งแต่ฤดูกาลไหน

แม้ปิชิชิจะเสียชีวิตไปตั้งแต่ปี 1922 แต่รางวัลที่ใช้ชื่อของเขากลับเริ่มมอบจริงโดยหนังสือพิมพ์มาร์กาตั้งแต่ฤดูกาล 1952-53 เท่านั้น ห่างจากวันที่เขาเสียชีวิตไปสามสิบกว่าปี นั่นหมายความว่าตลอดสามทศวรรษก่อนหน้านั้น ดาวซัลโวของลาลีกาในแต่ละฤดูกาลยังไม่มีรางวัลอย่างเป็นทางการรองรับเลย ส่วนเหตุผลที่ตารางสถิติของรางวัลนี้ย้อนไปได้ไกลถึงฤดูกาล 1929 ทั้งที่รางวัลเพิ่งเริ่มมอบจริงทีหลังมากนั้น เป็นเพราะมาร์กาตัดสินใจเติมชื่อดาวซัลโวของทุกฤดูกาลก่อนหน้าย้อนหลังเข้าไปในทำเนียบผู้ชนะรางวัลปิชิชิด้วย นั่นหมายความว่าปี 1929 ที่ปรากฏในตารางไม่ใช่ปีที่รางวัลถือกำเนิด แต่เป็นปีที่ลาลีกาฤดูกาลแรกเริ่มแข่งขัน ซึ่งมาร์กาเลือกใช้เป็นจุดเริ่มต้นของการนับย้อนหลังนั่นเอง การเติมชื่อย้อนหลังแบบนี้ทำให้ผู้อ่านที่เจอตารางรางวัลปิชิชิครั้งแรกมักเข้าใจผิดว่ารางวัลมีมาตั้งแต่ปี 1929 ทั้งที่ความจริงแล้วมันเพิ่งถูกตั้งชื่อและมอบจริงในอีกยี่สิบกว่าปีถัดมา

เกณฑ์การนับประตูของปิชิชิคืออะไร

รางวัลปิชิชิไม่ได้เป็นรางวัลที่หน่วยงานปกครองลีกฟุตบอลสเปนรับรองอย่างเป็นทางการ แต่เป็นรางวัลที่หนังสือพิมพ์มาร์กาตัดสินขึ้นเองโดยยึดจำนวนประตูที่ผู้เล่นแต่ละคนยิงได้ในลาลีกาเป็นหลัก นี่คือจุดที่ทำให้บางครั้งตัวเลขของมาร์กาอาจต่างไปเล็กน้อยจากสถิติทางการของลีกหรือของสหพันธ์ฟุตบอลสเปน เพราะเกณฑ์การนับขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของกองบรรณาธิการหนังสือพิมพ์เอง ไม่ใช่กติกาที่ถูกกำหนดไว้ตายตัวจากส่วนกลางของวงการฟุตบอลสเปน ด้วยเหตุนี้รางวัลปิชิชิจึงมีสถานะคล้ายรางวัลของสื่อมวลชนมากกว่ารางวัลของสหพันธ์ฟุตบอล แต่ความนิยมและความต่อเนื่องที่มอบรางวัลนี้มานานหลายสิบปีก็ทำให้มันกลายเป็นมาตรฐานที่แฟนบอลและสื่อทั่วโลกยอมรับไปโดยปริยาย จนแทบไม่มีใครตั้งคำถามว่ารางวัลนี้ขาดการรับรองอย่างเป็นทางการอีกต่อไป

ทำไมบางฤดูกาลถึงมีผู้ชนะร่วมกันหลายคน

เมื่อผู้เล่นสองคนขึ้นไปยิงประตูจบฤดูกาลด้วยจำนวนเท่ากันพอดี มาร์กาจะมอบรางวัลปิชิชิให้ทั้งคู่ร่วมกันแทนที่จะใช้เกณฑ์อื่นมาตัดสินแพ้ชนะ ฤดูกาล 1957-58 และฤดูกาล 1969-70 เป็นสองตัวอย่างที่ปรากฏชื่อผู้ชนะร่วมกันมากกว่าหนึ่งคนในทำเนียบรางวัล วิธีนี้ทำให้ประวัติศาสตร์ของรางวัลไม่มีการตัดสินด้วยตัวเลขรองอย่างจำนวนนัดที่ลงเล่นหรือจำนวนลูกจ่ายบอลเป็นตัวชี้ขาด ต่างจากรางวัลบางประเภทในกีฬาอื่นที่ต้องมีผู้ชนะเพียงคนเดียวเสมอ

ใครครองรางวัลนี้มากที่สุดและสถิติอยู่ที่เท่าไร

เจ้าของสถิติคว้ารางวัลปิชิชิมากที่สุดคือลิโอเนล เมสซี ซึ่งทำได้ถึง 8 สมัยระหว่างฤดูกาล 2009-10 ถึง 2020-21 และในจำนวนนั้นเขาคว้าติดต่อกันถึง 5 สมัยรวดตั้งแต่ฤดูกาล 2016-17 ถึง 2020-21 ขณะเล่นให้บาร์เซโลนา ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ยาวนานกว่าที่ผู้เล่นคนไหนในประวัติศาสตร์ลาลีกาเคยทำได้ต่อเนื่อง ตัวเลขนี้ทำให้ชื่อของปิชิชิ กองหน้าที่ไม่เคยได้รับรางวัลที่ใช้ชื่อของตัวเองเลยสักครั้ง กลายเป็นคำที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคำหนึ่งในวงการฟุตบอลสเปนทุกปี ทุกครั้งที่มีการประกาศดาวซัลโวประจำฤดูกาลใหม่ ชื่อของเขาก็จะถูกยกขึ้นมาเทียบเคียงกับผู้เล่นยุคปัจจุบันเสมอ ความย้อนแย้งตรงนี้เองที่ทำให้เรื่องราวของรางวัลปิชิชิน่าสนใจ เพราะชื่อที่ถูกพูดถึงทุกปีในวงการฟุตบอลสเปนกลับเป็นชื่อของกองหน้าคนหนึ่งที่ไม่เคยมีโอกาสได้ยินคำว่ารางวัลปิชิชิด้วยตัวเองเลยแม้แต่ครั้งเดียวในชีวิตของเขา