แชมป์เยอรมันคนแรกปี 1903 นัดชิงที่อัลโทนาและถ้วยวิคตอเรีย

เยอรมนีมีแชมป์ฟุตบอลระดับประเทศคนแรกในปี 1903 และไม่ได้ตัดสินกันด้วยตารางคะแนนทั้งฤดูกาลแบบที่แฟนบุนเดสลีกาคุ้นเคย แต่ตัดสินกันด้วยนัดเดียวที่เมืองอัลโทนา ใกล้เมืองฮัมบูร์ก เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม 1903 ทีมที่ชนะคือเฟาเอฟเบ ไลป์ซิก และถ้วยที่พวกเขาได้ครองคือถ้วยวิคตอเรีย ถ้วยรางวัลที่ใช้มอบให้แชมป์เยอรมันต่อเนื่องอีกหลายสิบปีหลังจากนั้น

รายการชิงแชมป์ประเทศครั้งแรกจัดแบบไหน

สมาคมฟุตบอลเยอรมัน หรือดีเอฟเบ เพิ่งก่อตั้งในปี 1900 และจัดรายการชิงแชมป์ประเทศครั้งแรกในฤดูกาล 1902/03 ด้วยรูปแบบแพ้คัดออก ไม่ใช่ลีกที่แข่งกันทั้งปี ทีมที่เข้าร่วมคือแชมป์ของแต่ละลีกภูมิภาคซึ่งกระจายอยู่ทั่วประเทศ ปีนั้นมีทั้งหมดหกทีมผ่านเข้ามา ต้องเล่นสองรอบตัดตัวก่อนจะถึงนัดชิงชนะเลิศ ทุกนัดตัดสินผลภายในเก้าสิบนาที ถ้าเสมอจึงต่อเวลาพิเศษเพื่อหาผู้ชนะ ไม่มีการดวลจุดโทษแบบยุคหลัง

รูปแบบนี้ต่างจากลีกบุนเดสลีกาที่เริ่มในปี 1963 อย่างสิ้นเชิง เพราะทีมที่อยู่ในสายส่วนภูมิภาคดีที่สุดในหนึ่งวันอาจจะเป็นแชมป์ประเทศได้ทันที โดยไม่ต้องพิสูจน์ความสม่ำเสมอตลอดทั้งปี นี่คือเหตุผลที่นัดชิงเพียงนัดเดียวในปี 1903 มีความหมายมากกว่าการเป็นแค่ผลการแข่งขันหนึ่งนัด มันคือกติกาทั้งหมดของการหาแชมป์เยอรมันในยุคเริ่มต้น

นัดชิงวันที่ 31 พฤษภาคม 1903 เกิดอะไรขึ้น

นัดชิงชนะเลิศจัดขึ้นที่สนามเอ็กเซอร์เซียร์ไวเดอ ในเมืองอัลโทนา ซึ่งขณะนั้นยังเป็นเมืองแยกจากฮัมบูร์ก คู่ชิงคือเฟาเอฟเบ ไลป์ซิก กับดีเอฟซี ปราก ผู้ตัดสินคือฟรานซ์ เบร์ จากอัลโทนา เริ่มเตะเวลา 16:45 น. ตามเวลายุโรปกลาง ผลจบลงด้วยชัยชนะขาดลอย 7-2 ของไลป์ซิก ต่อหน้าผู้ชมประมาณ 2,000 คน ซึ่งถือว่าไม่น้อยสำหรับฟุตบอลยุคนั้น

ผู้ทำประตูฝั่งไลป์ซิกคือไฮน์ริช ริโซ ที่ยิงคนเดียวสามประตู ตามด้วยบรูโน สตานิเชฟสกี และอาดัลเบิร์ท ฟรีดริช คนละสองประตู ส่วนฝั่งปรากมีเพียงผู้เล่นนามสกุลไมเยอร์ที่ยิงได้สองประตูปลอบใจ สกอร์ที่ห่างกันห้าประตูแสดงให้เห็นว่านี่ไม่ใช่นัดชิงที่สูสี แต่เป็นการเปิดตัวแชมป์ที่ทิ้งคู่แข่งอย่างชัดเจนตั้งแต่นัดแรกของประวัติศาสตร์รายการนี้

ทีมจากปรากมาเล่นชิงแชมป์เยอรมันได้อย่างไร

คำถามที่คนอ่านยุคนี้มักสงสัยคือทำไมสโมสรจากเมืองปราก ซึ่งอยู่นอกพรมแดนจักรวรรดิเยอรมัน ถึงเข้าร่วมชิงแชมป์เยอรมันได้ คำตอบอยู่ที่ตัวตนของดีเอฟซี ปราก สโมสรนี้ก่อตั้งเมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 1896 โดยกลุ่มชาวเยอรมันเชื้อสายยิวในกรุงปราก ซึ่งขณะนั้นเป็นเมืองหลวงของราชอาณาจักรโบฮีเมียภายใต้จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี สโมสรระบุตัวเองว่าเป็นสโมสรของชุมชนชาวเยอรมัน ไม่ใช่สโมสรของรัฐเยอรมัน

เมื่อดีเอฟเบก่อตั้งขึ้นในปี 1900 สมาคมเลือกที่จะรับสมาชิกจากสโมสรที่ใช้ภาษาและอัตลักษณ์เยอรมันแม้จะอยู่นอกพรมแดนประเทศ ดีเอฟซี ปราก จึงเป็นหนึ่งในสมาชิกก่อตั้งของดีเอฟเบตั้งแต่ต้น และมีสิทธิ์ส่งทีมเข้าชิงแชมป์ประเทศเช่นเดียวกับสโมสรในเยอรมนีเอง นี่คือเหตุผลที่ทีมจากเมืองที่ไม่ได้อยู่ในเยอรมนีปรากฏตัวอยู่ในนัดชิงแรกของประวัติศาสตร์ได้ ส่วนชะตากรรมของสโมสรในเวลาต่อมาจบลงอย่างน่าเศร้า เมื่อนาซีเยอรมนียึดครองเชโกสโลวาเกีย สโมสรถูกยุบในปี 1939 และผู้เล่นเชื้อสายยิวหลายคนถูกจับกุมส่งเข้าค่ายกักกัน มีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก ก่อนจะมีการตั้งสโมสรใหม่ในชื่อเดิมขึ้นอีกครั้งในปี 2016

ถ้วยวิคตอเรียคือถ้วยแบบใด

ถ้วยที่มอบให้ผู้ชนะรายการนี้เรียกว่าถ้วยวิคตอเรีย เป็นรูปปั้นเทพีแห่งชัยชนะของโรมันในท่านั่ง ถ้วยนี้ได้รับบริจาคจากคณะกรรมการที่เคยจัดทีมเยอรมันไปแข่งขันกีฬาโอลิมปิกปี 1900 และถูกนำมาใช้เป็นถ้วยรางวัลประจำรายการชิงแชมป์เยอรมันตั้งแต่นัดชิงแรกในปี 1903 เรื่อยมาจนถึงปี 1944 รวมระยะเวลาการใช้งานกว่าสี่สิบปี ก่อนสงครามโลกครั้งที่สองจะทำให้รายการต้องหยุดชะงักและไม่มีการจัดต่อในรูปแบบเดิมอีก

ถ้วยวิคตอเรียจึงเป็นสัญลักษณ์ของยุคก่อนบุนเดสลีกาทั้งยุค ไม่ใช่แค่ของนัดชิงปี 1903 นัดเดียว สโมสรที่เคยยกถ้วยนี้ล้วนเป็นชื่อที่ยังคุ้นหูแฟนบอลยุคปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นสโมสรจากนูเรมเบิร์ก ชาลเคอ หรือมิวนิก ก่อนที่ลีกอาชีพแบบใหม่จะเข้ามาแทนที่ระบบแพ้คัดออกทั้งหมดในปี 1963

สโมสรที่เป็นแชมป์แรกวันนี้อยู่ที่ใด

เฟาเอฟเบ ไลป์ซิก ก่อตั้งขึ้นในปี 1893 จากฝ่ายฟุตบอลของสโมสรยิมนาสติก และเป็นหนึ่งในสโมสรผู้ร่วมก่อตั้งดีเอฟเบในปี 1900 หลังจากแชมป์ปี 1903 พวกเขายังคว้าแชมป์เยอรมันเพิ่มอีกสองสมัยก่อนปี 1914 ทำให้ทีมนี้เป็นหนึ่งในสโมสรที่ประสบความสำเร็จสูงสุดของวงการฟุตบอลเยอรมันในยุคบุกเบิก

แต่เส้นทางหลังจากนั้นไม่ได้ราบรื่น สโมสรถูกยุบในปี 1945 หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ก่อนจะถูกจัดตั้งใหม่ภายใต้การปกครองของโซเวียตในชื่อเอสเกพรอบสไธดา แล้วผ่านการเปลี่ยนชื่อหลายครั้งจนกลายเป็นโลโคโมทีฟ ไลป์ซิก ในปี 1966 ทีมนี้ไม่เคยได้แชมป์ลีกเยอรมนีตะวันออก แต่คว้าถ้วยเยอรมนีตะวันออกห้าสมัยและเข้าชิงชนะเลิศยูโรเปียนคัพฤดูกาล 1986/87 ได้สำเร็จ หลังการรวมชาติเยอรมนีในปี 1991 สโมสรกลับมาใช้ชื่อเฟาเอฟเบ ไลป์ซิก อีกครั้ง และสร้างเซอร์ไพรส์ด้วยการขึ้นสู่บุนเดสลีกาได้ในฤดูกาล 1993/94 ในฐานะทีมจากเยอรมนีตะวันออกทีมแรกที่ทำได้ ทว่าฤดูกาลเดียวในลีกสูงสุดจบลงด้วยผลงานเพียงสามชัยชนะและรั้งท้ายตาราง จากนั้นสโมสรก็ไหลลงไปเรื่อย ๆ จนประกาศล้มละลายในที่สุด และทีมชุดใหญ่ต้องถอนตัวจากการแข่งขันทั้งหมดในปี 2004 ทิ้งไว้เพียงชื่อในทะเบียนแชมป์คนแรกของประเทศเยอรมนีให้คนรุ่นหลังย้อนกลับไปตามหาเรื่องราว