สามแต้มต่อชัยชนะ 1981 อังกฤษเปลี่ยนระบบคะแนนก่อนใครในโลก

สามแต้มต่อชัยชนะ 1981 คือจุดเริ่มต้นของระบบคะแนนที่แฟนบอลทั่วโลกคุ้นเคยกันทุกวันนี้ ไม่ได้เริ่มต้นที่ฟีฟ่าหรือยุโรปตะวันตกอย่างที่หลายคนอาจเข้าใจ แต่เริ่มต้นที่ฟุตบอลลีกอังกฤษในฤดูกาล 1981/82 ก่อนที่ประเทศอื่นและองค์กรฟุตบอลระดับโลกจะทยอยนำไปใช้ตามอีกนานนับสิบปี บทความนี้จะเล่าว่าก่อนหน้านั้นให้คะแนนกันอย่างไร ใครเป็นคนเสนอให้เปลี่ยน และตัวเลขหลังเปลี่ยนบอกอะไรบ้าง

ก่อนปี 1981 ให้คะแนนกันอย่างไร

ก่อนฤดูกาล 1981/82 ฟุตบอลลีกอังกฤษให้คะแนนทีมที่ชนะ 2 แต้ม เสมอ 1 แต้ม และแพ้ 0 แต้ม เช่นเดียวกับที่ลีกฟุตบอลส่วนใหญ่ทั่วโลกใช้กันมาตั้งแต่เริ่มมีการแข่งขันแบบลีก ระบบนี้ทำให้ผลต่างระหว่างการชนะกับการเสมอมีเพียงแต้มเดียว ทีมที่เล่นเกมรับเพื่อรักษาผลเสมอจึงไม่ได้เสียเปรียบทีมที่เสี่ยงบุกเพื่อเอาชนะมากเท่าที่ควร เพราะคะแนนที่ต่างกันมีเพียง 1 แต้มต่อนัด ไม่ว่าฤดูกาลนั้นจะมีกี่เกมที่จบด้วยผลเสมอก็ตาม ระบบสองแต้มต่อชัยชนะนี้ถูกใช้มาตั้งแต่ฟุตบอลลีกอังกฤษก่อตั้งขึ้นในปี 1888 และกลายเป็นมาตรฐานที่ลีกฟุตบอลทั่วโลกยึดถือตามกันมานานกว่าเก้าสิบปี ก่อนที่แนวคิดเรื่องการเปลี่ยนแปลงจะถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาอย่างจริงจังในช่วงต้นทศวรรษ 1980 ลองยกตัวอย่างให้เห็นภาพ ทีมที่ชนะ 10 นัดและแพ้ 10 นัดจากทั้งหมด 20 นัดจะได้ 20 แต้มพอดีภายใต้ระบบสองแต้ม เท่ากับทีมที่เสมอทุกนัดทั้ง 20 นัดโดยไม่เคยชนะเลยสักครั้ง แต้มที่เท่ากันนี้เองที่ทำให้หลายทีมมองว่าการรักษาผลเสมอไว้ก่อนก็เพียงพอแล้ว ไม่จำเป็นต้องเสี่ยงบุกเพื่อเอาชนะ

ใครเป็นคนเสนอให้เปลี่ยน

ข้อเสนอให้เปลี่ยนมาใช้ระบบสามแต้มต่อชัยชนะมาจากจิมมี ฮิลล์ ผู้บริหารและอดีตนักฟุตบอลที่มีบทบาทสำคัญในวงการฟุตบอลอังกฤษ แนวคิดของเขาคือการเพิ่มช่องว่างระหว่างคะแนนที่ได้จากชัยชนะกับคะแนนที่ได้จากผลเสมอให้มากขึ้น จากเดิมที่ต่างกันเพียง 1 แต้ม ให้กลายเป็นต่างกันถึง 2 แต้ม เพื่อจูงใจให้ทีมกล้าเล่นเกมรุกเพื่อเอาชนะมากกว่าจะพอใจกับผลเสมอ แนวคิดนี้ถูกฟุตบอลลีกนำไปพิจารณาและอนุมัติให้เริ่มใช้จริงตั้งแต่ฤดูกาล 1981/82 เป็นต้นไป เหตุผลสำคัญอีกข้อที่สนับสนุนแนวคิดนี้คือการลดโอกาสที่สองทีมจะสมยอมกันเล่นเสมอเพื่อผลประโยชน์ร่วมกัน เช่นในสถานการณ์ที่ทั้งสองฝ่ายต้องการเพียงผลเสมอเพื่อความอยู่รอด เพราะเมื่อผลเสมอให้ผลตอบแทนน้อยกว่าการเสี่ยงเล่นเพื่อเอาชนะมากขึ้น แรงจูงใจที่จะพอใจกับการแบ่งแต้มกันไปคนละครึ่งก็ลดน้อยลงตามไปด้วย

เริ่มใช้จริงวันไหน

ฟุตบอลลีกอังกฤษเริ่มใช้ระบบสามแต้มต่อชัยชนะเป็นครั้งแรกในฤดูกาล 1981/82 ทำให้อังกฤษกลายเป็นประเทศแรกในโลกที่ใช้ระบบคะแนนนี้ในลีกฟุตบอลอาชีพ ฤดูกาลนั้นลิเวอร์พูลเป็นฝ่ายคว้าแชมป์ลีกสูงสุดสมัยที่ 13 ของสโมสรได้สำเร็จ ท่ามกลางการแข่งขันที่สูสีกับอิปสวิช ทาวน์ แมนเชสเตอร์ ยูไนเต็ด และท็อตแนม ฮอตสเปอร์ ที่น่าสนใจคือแอสตัน วิลลา แชมป์เก่าจากฤดูกาลก่อนหน้ากลับทำผลงานได้เพียงอันดับ 11 ในฤดูกาลแรกของระบบใหม่นี้ แม้จะไปคว้าแชมป์ยูโรเปียนคัพได้เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์สโมสรก็ตาม ส่วนลิเวอร์พูลเองก็ต้องผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากพอสมควรในช่วงกลางฤดูกาล เพราะเคยรั้งอันดับ 10 ของตารางคะแนนในวันคริสต์มาสก่อนจะทยอยไล่ตามขึ้นมาจนคว้าแชมป์ไปครองได้สำเร็จในที่สุด

จำนวนเกมบุกเพิ่มขึ้นจริงไหม

ตัวเลขสถิติประตูต่อนัดหลังเปลี่ยนกติกาไม่ได้แสดงผลตามที่คาดหวังในทันที ฤดูกาล 1980/81 ก่อนเปลี่ยนกติกา ดิวิชั่น 1 มีประตูรวม 1,228 ลูกจาก 462 นัด เฉลี่ย 2.66 ประตูต่อนัด ขณะที่ฤดูกาล 1981/82 ซึ่งเป็นฤดูกาลแรกของระบบสามแต้ม มีประตูรวม 1,173 ลูก เฉลี่ยเพียง 2.54 ประตูต่อนัด ซึ่งลดลงเล็กน้อยจากฤดูกาลก่อนหน้า ตัวเลขนี้ชี้ให้เห็นว่าผลของกติกาใหม่ไม่ได้ปรากฏเป็นจำนวนประตูที่เพิ่มขึ้นทันทีในฤดูกาลแรก เพราะเป้าหมายที่แท้จริงของระบบสามแต้มคือการลดแรงจูงใจให้ทีมพอใจกับผลเสมอ มากกว่าจะบังคับให้ทุกนัดต้องมีประตูเยอะขึ้น การวัดผลที่แม่นยำกว่าจึงควรดูที่สัดส่วนนัดที่จบด้วยผลเสมอเทียบกับนัดที่มีทีมใดทีมหนึ่งเสี่ยงบุกจนได้ชัยชนะ มากกว่าจะดูแค่ตัวเลขประตูรวมเพียงอย่างเดียว

โลกทำตามเมื่อไร

แม้อังกฤษจะเป็นชาติแรกที่ใช้ระบบสามแต้มต่อชัยชนะตั้งแต่ปี 1981 แต่ประเทศอื่นทยอยตามมาอย่างช้า ๆ อิสราเอลเริ่มใช้ในปี 1982 นิวซีแลนด์ในปี 1983 ไอซ์แลนด์ในปี 1984 ไอร์แลนด์เหนือในปี 1986 ตุรกีและฮ่องกงในปี 1987 นอร์เวย์และญี่ปุ่นในปี 1988 กว่าที่ระบบนี้จะถูกใช้ในเวทีระดับโลกครั้งแรกก็ต้องรอถึงฟุตบอลโลก 1994 ที่สหรัฐอเมริกา และฟีฟ่าเพิ่งรับรองระบบนี้อย่างเป็นทางการในปี 1995 ก่อนจะกลายเป็นมาตรฐานของลีกใหญ่ในยุโรปแทบทุกประเทศในช่วงกลางทศวรรษ 1990 นั่นหมายความว่าอังกฤษใช้ระบบนี้นำหน้าฟีฟ่าไปถึง 14 ปีเต็ม และนำหน้าลีกใหญ่อย่างสเปน อิตาลี และเยอรมนี ไปกว่าทศวรรษ ก่อนที่ระบบสามแต้มต่อชัยชนะจะกลายเป็นมาตรฐานสากลของฟุตบอลทั่วโลกอย่างที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ แม้แต่สกอตแลนด์ซึ่งเป็นประเทศเพื่อนบ้านติดกันก็ยังใช้เวลาถึง 13 ปีกว่าจะเปลี่ยนตามในปี 1994 พร้อมกับอีกหลายประเทศทั่วยุโรป สะท้อนให้เห็นว่าแม้แนวคิดนี้จะดูสมเหตุสมผลเพียงใด แต่การเปลี่ยนกติกาพื้นฐานของกีฬาที่คนทั้งชาติคุ้นเคยก็ไม่ใช่เรื่องที่จะตัดสินใจกันได้อย่างรวดเร็ว