เวลอโดรมปี 1937 สนามใหม่กับพื้นที่ฟุตบอลมาร์กเซย

เวลอโดรมปี 1937 เป็นจุดเปลี่ยนด้านสถานที่ของโอลิมปิก มาร์กเซย สโมสรย้ายจากสนามอูโวนซึ่งใช้มาตั้งแต่ปี 1902 ไปยังสนามเทศบาลแห่งใหม่ในเดือนมิถุนายน 1937 สนามใหม่นี้ไม่ได้สร้างไว้สำหรับฟุตบอลเพียงอย่างเดียว ชื่อ “เวลอโดรม” มาจากลู่จักรยานที่ล้อมพื้นที่แข่งขัน และแบบดั้งเดิมยังมีลู่กรีฑาอยู่ด้วย

ภาพของสนามในปัจจุบันแตกต่างจากอาคารที่เปิดเมื่อเกือบเก้าทศวรรษก่อนมาก หลังการต่อเติมหลายยุค อัฒจันทร์มีหลังคาขนาดใหญ่และความจุเกินหกหมื่นที่นั่ง การศึกษาประวัติสนามจึงต้องแยกสถานที่เดิม การเปิดใช้งานครั้งแรก และรูปลักษณ์หลังปรับปรุงออกจากกัน

ก่อนสนามใหม่ทีมใช้พื้นที่ใด

อูโวนคือบ้านของโอลิมปิก มาร์กเซยก่อนปี 1937

ประวัติอย่างเป็นทางการของสโมสรระบุว่าโอลิมปิก มาร์กเซยเล่นที่สตาดเดอลูโวนตั้งแต่ปี 1902 ถึง 1937 สนามนี้รองรับช่วงที่ทีมก้าวจากการแข่งขันท้องถิ่นสู่ฟุตบอลระดับประเทศ รวมถึงยุคที่ฟุตบอลฝรั่งเศสเปลี่ยนเป็นระบบอาชีพในปี 1932

นัดอาชีพครั้งแรกของมาร์กเซยเกิดวันที่ 11 กันยายน 1932 ทีมชนะคู่แข่งจากลีลล์ 2–1 จากสองประตูของอัลกาซาร์ ช่วงเริ่มลีกอาชีพจึงยังผูกอยู่กับอูโวน ไม่ใช่เวลอโดรมซึ่งยังไม่เปิดใช้งาน

อูโวนยังเป็นสถานที่ของเกมสำคัญปลายฤดูกาล 1936/37 มาร์กเซยคว้าแชมป์อาชีพฝรั่งเศสครั้งแรกหลังนัดสุดท้ายกับโซโชซ์ที่สนามแห่งนี้ เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดก่อนย้ายบ้าน และทำให้อูโวนเป็นส่วนหนึ่งของประวัติแชมป์โดยตรง

เมื่อสโมสรบอกว่าสนามใหม่สอดคล้องกับความคาดหวังและความนิยมของผู้สนับสนุนมากกว่า ข้อความนั้นอธิบายเหตุผลด้านขนาดและการใช้งานของยุคนั้น ไม่ได้ทำให้อูโวนหมดความสำคัญ สนามเก่ารองรับทีมเป็นเวลา 35 ปีและเป็นพื้นที่เชื่อมฟุตบอลสมัครเล่นกับอาชีพ

เวลอโดรมเปิดเมื่อใด

เวลอโดรมปี 1937 เริ่มด้วยกีฬาหลายประเภท

เทศบาลมาร์กเซยเริ่มพิจารณาสวนกีฬาบริเวณใกล้ปาร์กชาโนต์ตั้งแต่ปี 1930 ต่อมาในปี 1935 แนวคิดพัฒนาเป็นสนามแบบโอลิมปิกที่รวมกิจกรรมหลายชนิด อองรี โปลแก็งเป็นสถาปนิกผู้ออกแบบอาคารซึ่งสร้างเสร็จในปี 1937

สนามเปิดอย่างเป็นทางการวันที่ 13 มิถุนายน 1937 ต่อหน้าผู้ชมประมาณ 30,000 คน พิธีและกิจกรรมวันเปิดมีการแข่งขันจักรยานบนลู่ ขณะเดียวกันฟุตบอลนัดกระชับมิตรระหว่างมาร์กเซยกับโตริโนทำให้เอมิล เซร์มานีเป็นผู้ทำประตูฟุตบอลแรกในประวัติสนาม

ลำดับเวลานี้แยกได้ชัดเจน แชมป์ลีกของมาร์กเซยเกิดที่อูโวนก่อน แล้วเวลอโดรมจึงเปิดในเดือนมิถุนายน คำว่า “สนามของทีมแชมป์ปี 1937” อาจใช้ในความหมายบ้านใหม่หลังคว้าแชมป์ แต่ไม่ควรเปลี่ยนสถานที่ของเกมตัดสินย้อนหลัง

แบบปี 1937 รองรับประมาณ 35,000 คน โดยมีที่นั่งหรือพื้นที่ชมใต้หลังคาราว 12,000 แห่ง สนามฟุตบอลได้มาตรฐานนานาชาติอยู่ตรงกลาง รอบนอกเป็นลู่กรีฑาและลู่จักรยานคอนกรีตยาว 500 เมตร กว้าง 8 เมตร โครงสร้างจึงสะท้อนเป้าหมายของสนามกีฬารวมมากกว่าสนามฟุตบอลเฉพาะทาง

สนามรองรับกิจกรรมอะไรนอกจากฟุตบอล

ลู่จักรยานอธิบายชื่อของสนาม

ลู่จักรยานเป็นองค์ประกอบตั้งต้น ไม่ใช่เพียงชื่อประดับ เทศบาลระบุว่าการเปิดปี 1937 มีการแข่งขันจักรยาน และเมื่อสนามรับการแข่งขันจับเวลาของตูร์เดอฟร็องส์ในปี 2017 ก็ถูกอธิบายว่าเป็นการกลับไปหาหน้าที่ดั้งเดิม แม้ลู่เดิมจะหายไปจากผังสนามแล้ว

ลู่กรีฑารอบสนามช่วยให้สถานที่รองรับกิจกรรมวิ่งและลานได้เช่นกัน ชื่ออัฒจันทร์ฌอง บูแองยังเชื่อมกับนักกรีฑาชาวฝรั่งเศส ส่วนชื่อกานายเชื่อมกับนักจักรยาน การตั้งชื่อพื้นที่ภายในจึงเก็บร่องรอยของกีฬาที่ร่วมกำหนดตัวตนสนามมาตั้งแต่ต้น

ประวัติสถานที่ยังรวมรักบี้ มวย และการแข่งขันกีฬานานาชาติหลายชนิด สนามรับฟุตบอลโลกปี 1938 หลังเปิดเพียงหนึ่งปี ต่อมาใช้กับฟุตบอลโลกและฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรปในยุคหลัง การใช้งานเหล่านี้ยืนยันบทบาทสนามอเนกประสงค์ แม้โอลิมปิก มาร์กเซยจะเป็นผู้ใช้งานที่คนจดจำมากที่สุด

ในยุคปัจจุบันสนามรองรับคอนเสิร์ตและกิจกรรมองค์กรควบคู่กับกีฬา ความต่อเนื่องจึงอยู่ที่การเป็นพื้นที่รวมคนจำนวนมาก ส่วนชนิดกิจกรรมและรูปแบบทางสถาปัตยกรรมเปลี่ยนไปตามข้อกำหนดของแต่ละยุค

ภาพสนามปัจจุบันต่างจากสนามยุคแรกอย่างไร

หลังคาและความจุเป็นผลจากการปรับปรุงภายหลัง

สนามที่เห็นในภาพร่วมสมัยมีความจุประมาณ 67,000 ที่นั่ง มากกว่าแบบเปิดใช้งานครั้งแรกเกือบสองเท่า การปรับปรุงครั้งใหญ่ล่าสุดเสร็จในปี 2014 ก่อนฝรั่งเศสเป็นเจ้าภาพยูโร 2016 ทำให้สนามมีหลังคาคลุมอัฒจันทร์และรูปลักษณ์โค้งขนาดใหญ่ที่กลายเป็นภาพจำ

ตัวเลข 67,354 ที่นั่งซึ่งเทศบาลใช้กับสนามหลังปรับปรุงจึงไม่ใช่ความจุในปี 1937 เช่นเดียวกับหลังคาปัจจุบันที่ไม่ควรถูกบรรยายว่าเป็นส่วนหนึ่งของแบบอองรี โปลแก็ง สนามเดิมมีเพียงบางส่วนที่มีหลังคา และยังต้องแบ่งพื้นที่รอบสนามฟุตบอลให้ลู่กรีฑากับลู่จักรยาน

การเปรียบเทียบภาพสองยุคควรมองสิ่งที่ยังต่อเนื่องและสิ่งที่เปลี่ยนพร้อมกัน สถานที่ยังอยู่ทางใต้ของเมืองใกล้ปาร์กชาโนต์และลำน้ำอูโวน แต่พื้นที่ชม ลู่กีฬา หลังคา ความจุ และสิ่งปลูกสร้างโดยรอบผ่านการปรับใหม่หลายครั้ง

เวลอโดรมจึงไม่ใช่อาคารที่หยุดอยู่ในปีเปิดสนาม ประวัติของมันเริ่มจากโครงการกีฬารวม ย้ายมาร์กเซยออกจากอูโวน เปิดด้วยจักรยานและฟุตบอลในวันที่ 13 มิถุนายน 1937 แล้วพัฒนาเป็นสนามคลุมหลังคาขนาดใหญ่ การระบุวันที่ของภาพและองค์ประกอบอาคารทำให้เล่าแต่ละยุคได้ตรงโดยไม่ใช้สนามใหม่แทนอดีต